Khủng hoảng container lạnh và phí vận chuyển sang Nhật tăng mạnh (2023–2025)

Trong giai đoạn 2023–2025, ngành logistics Nhật Bản chứng kiến biến động lớn, đặc biệt ở mảng vận tải lạnh (cold chain). Tình trạng thiếu hụt container lạnh kéo dài khiến phí vận chuyển sang Nhật Bản tăng mạnh, gây áp lực lên doanh nghiệp nhập khẩu – xuất khẩu tại cả hai thị trường Việt Nam và Nhật Bản. Đây là một trong những chủ đề nổi bật được nhiều doanh nghiệp, hãng tàu và chủ hàng quan tâm nhất trong 2 năm gần đây.

Tình trạng thiếu hụt container lạnh tại Nhật Bản

Nhật Bản là thị trường tiêu thụ lớn đối với thủy sản, thực phẩm đông lạnh, trái cây tươi, hoa cắt cành và thực phẩm chế biến. Tuy nhiên từ cuối năm 2023, chuỗi cung ứng lạnh bắt đầu mất cân bằng nghiêm trọng. Có ba nguyên nhân chính:

1.1. Nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh sau đại dịch

Nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tươi, thực phẩm đông lạnh và thủy sản tại Nhật tăng liên tục theo đà phục hồi của ngành dịch vụ – nhà hàng. Điều này khiến lượng hàng hóa cần container lạnh tăng 15–25% so với bình quân trước dịch.

1.2. Container lạnh quay đầu chậm

Nhiều container lạnh được đưa sang Nhật nhưng bị lưu bãi lâu hơn do:

• Quá tải tại các cảng lớn như Tokyo, Yokohama, Osaka

• Thiếu lực lượng bốc dỡ lạnh

• Tình trạng kiểm dịch chặt chẽ hơn, gây kéo dài thời gian giải phóng hàng

Điều này khiến số container có thể quay về Việt Nam bị giảm mạnh

1.3. Hãng tàu cắt chuyến và điều chỉnh dịch vụ

Để tối ưu chi phí, nhiều hãng tàu quốc tế đã giảm số chuyến sử dụng container lạnh sang Nhật, chuyển sang các tuyến có lợi nhuận cao hơn như Mỹ và EU. Việc cắt chuyến khiến nguồn cung container lạnh trở nên khan hiếm.

Kết quả: Nhật Bản bước vào giai đoạn khủng hoảng container lạnh kéo dài, lan sang năm 2024–2025.

2. Phí vận chuyển biển tuyến Việt Nam – Nhật Bản tăng mạnh

Do container lạnh khan hiếm, phí vận tải biển từ Việt Nam đi Nhật Bản đã tăng đáng kể. Trên các tuyến phổ biến như:

• Hải Phòng – Tokyo

• Hải Phòng – Nagoya

• Cái Mép – Osaka

• Cái Mép – Kobe

• TP.HCM – Yokohama

Giá cước lạnh tăng trung bình 20–40%, thậm chí ở một số thời điểm cao hơn. Nhiều doanh nghiệp phản ánh:

• Phí thuê container lạnh (reefers) tăng từ 300–700 USD/cont 40ft

• Phụ phí mùa cao điểm (PSS) và phụ phí container lạnh (RSC) tăng liên tục

• Thời gian được cấp cont rỗng kéo dài từ 2–7 ngày do thiếu nguồn cont quay vòng

2.1. Tác động đến doanh nghiệp Việt Nam

Đối với doanh nghiệp thủy sản và nông sản Việt Nam, chi phí logistics chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành xuất khẩu. Khi cước vận tải tăng mạnh:

• Giá thành xuất khẩu sang Nhật tăng 8–15%

• Giảm sức cạnh tranh với Thái Lan, Indonesia và Trung Quốc

• Nhiều đơn hàng nhỏ lẻ phải tạm hoãn vì không đủ container lạnh

Một số doanh nghiệp buộc phải chia nhỏ lịch xuất hàng hoặc chuyển sang thuê kho lạnh trung gian để bảo quản tạm thời – làm tăng thêm chi phí.

3. Tác động đến thị trường Nhật Bản

Tình trạng thiếu hụt container lạnh từ Việt Nam và các nước ASEAN không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu mà còn tác động trực tiếp lên người tiêu dùng, chuỗi cung ứng và toàn bộ hệ thống logistics tại Nhật Bản. Các ảnh hưởng này được thể hiện rõ qua nhiều khía cạnh:

3.1. Giá thực phẩm nhập khẩu tăng

Do khan hiếm container lạnh và chi phí vận chuyển biển tăng, giá các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu từ Việt Nam và các nước ASEAN như thủy sản, trái cây tươi, rau củ và các loại thực phẩm đông lạnh tăng trung bình từ 10–20%, thậm chí một số mặt hàng đặc sản tăng đến 25–30%.

• Các siêu thị lớn tại Tokyo, Osaka và Yokohama buộc phải điều chỉnh giá bán lẻ, dẫn đến tăng chi phí cho người tiêu dùng cuối cùng.

• Một số đơn vị phân phối phải giảm khối lượng nhập hàng hoặc tìm nguồn thay thế từ các thị trường khác, khiến cung không đủ cầu.

• Người tiêu dùng Nhật bắt đầu thấy sự biến động về giá, đặc biệt là các mặt hàng thủy sản và trái cây nhập khẩu theo mùa, điều này làm ảnh hưởng đến thói quen tiêu dùng và lựa chọn sản phẩm.

3.2. Chuỗi cung ứng ngành F&B bị ảnh hưởng

Ngành dịch vụ ăn uống tại Nhật, đặc biệt nhà hàng sushi, nhà hàng hải sản, siêu thị và chuỗi cửa hàng tiện lợi, gặp khó khăn trong việc đảm bảo lượng hàng ổn định. Một số tác động chính:

• Các nhà hàng phải giảm thực đơn hoặc thay đổi nguyên liệu do không có đủ nguyên liệu đông lạnh từ Việt Nam.

• Một số nhà cung cấp chuyển sang tìm nguồn hàng khác từ Thái Lan, Indonesia hoặc Trung Quốc, nhưng chất lượng, hương vị và thời gian giao hàng không đồng đều.

• Các chuỗi siêu thị và convenience store phải tăng tồn kho, thuê kho lạnh trung gian để đảm bảo cung ứng, dẫn đến chi phí logistics tăng cao.

• Sự gián đoạn này khiến các doanh nghiệp F&B phải lập kế hoạch dài hạn và dự phòng rủi ro, đồng thời tạo áp lực cho việc quản lý tồn kho và dự báo nhu cầu chính xác hơn.

3.3. Ảnh hưởng lâu dài đến thị trường tiêu dùng và xuất nhập khẩu

• Người tiêu dùng Nhật Bản phải chịu giá cao hơn cho thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt các sản phẩm tươi sống và đông lạnh.

• Doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối buộc phải tái cơ cấu chuỗi cung ứng, tối ưu hóa lịch tàu, kho bãi và vận chuyển để giảm thiểu rủi ro.

• Ngành logistics Nhật Bản sẽ tăng cường áp dụng công nghệ như hệ thống quản lý kho tự động, IoT giám sát nhiệt độ container và AI dự báo nhu cầu để hạn chế gián đoạn trong tương lai.

4. Giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam

Để giảm thiểu tác động từ khủng hoảng container lạnh và cước tàu tăng, doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng các giải pháp sau:

• Đặt booking sớm 2–4 tuần
• Làm việc trực tiếp với nhiều hãng tàu và forwarder
• Tối ưu đóng gói – bảo quản
• Lựa chọn tuyến ghép tàu hoặc trung chuyển
• Theo dõi biểu cước và thị trường vận tải Nhật Bản

Khủng hoảng container lạnh và tình trạng phí vận chuyển sang Nhật tăng mạnh từ 2023 đến 2025 đã tạo ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Việc thiếu container lạnh, cước tàu biến động và áp lực chi phí logistics đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động lên kế hoạch vận chuyển, tối ưu đóng gói và linh hoạt trong lựa chọn hãng tàu.

Xem thêm tại:

Vận chuyển quần áo mùa hè đi thái

Gửi hàng mẫu, hàng trưng bày từ Việt Nam sang Nhật