Nội Dung
Nhật Bản nổi tiếng là quốc gia có kỷ luật cao, xã hội trật tự và văn hóa ứng xử tinh tế. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người nước ngoài – đặc biệt là người Việt – dễ “sốc văn hóa” khi sống ở Nhật không nằm ở luật pháp, mà ở những quy tắc “bất thành văn”: không ghi trong sách luật, không treo bảng nhắc nhở, nhưng ai cũng ngầm hiểu và tuân thủ.
Việc không nắm rõ những quy tắc này có thể khiến bạn bị đánh giá thiếu ý thức, bất lịch sự, thậm chí ảnh hưởng đến công việc, học tập và mối quan hệ xã hội. Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp những quy tắc bất thành văn quan trọng nhất khi sống ở Nhật, giúp bạn dễ hòa nhập, tránh sai sót và xây dựng hình ảnh tích cực trong mắt người bản địa.
Khác với nhiều quốc gia đề cao sự thẳng thắn, người Nhật coi trọng sự hài hòa (wa – 和) trong tập thể. Họ ít khi nhắc nhở trực tiếp, phê bình công khai hay giải thích dài dòng. Thay vào đó, mọi người tự hiểu – tự điều chỉnh hành vi dựa trên chuẩn mực chung.
Do đó:
Bạn có thể không bị phạt, nhưng sẽ bị đánh giá âm thầm
Có thể không bị nhắc nhở, nhưng bị xa lánh
Có thể không bị từ chối thẳng, nhưng mất cơ hội lâu dài
Hiểu các quy tắc bất thành văn chính là chìa khóa để sống “êm” ở Nhật.
Ở Nhật, đúng giờ là chuẩn mực tối thiểu, không phải ưu điểm.
Đi họp trễ 1–2 phút vẫn bị coi là trễ
Đến sớm 5–10 phút được xem là lịch sự
Đi trễ phải xin lỗi ngay, dù lý do là gì
Người Nhật quan niệm: đi trễ không chỉ lãng phí thời gian của mình mà còn làm phiền người khác.
Khi sống ở Nhật, hãy:
Canh giờ sớm hơn bình thường
Luôn tính dư thời gian cho tàu trễ, thời tiết xấu
Một trong những quy tắc bất thành văn nổi bật nhất khi sống ở Nhật là giữ yên lặng nơi công cộng.
Không nói chuyện to
Không gọi điện thoại (chỉ nhắn tin)
Không nghe nhạc loa ngoài
Không cười nói ồn ào
Không thể hiện cảm xúc quá mức
Sự yên tĩnh được xem là biểu hiện của sự tôn trọng cộng đồng.
Người Nhật xếp hàng ở mọi nơi:
Ga tàu
Siêu thị
Thang máy
Nhà hàng
Không ai nhắc bạn phải xếp hàng, nhưng chen ngang sẽ bị nhìn bằng ánh mắt không thiện cảm.
👉 Lưu ý:
Quan sát vạch kẻ trên sàn
Đứng đúng vị trí quy định
Không vượt lên dù chỉ “một chút”
Người Nhật luôn cố gắng không làm phiền (meiwaku) đến người xung quanh. Đây là nguyên tắc bất thành văn quan trọng bậc nhất.
Ví dụ:
Không nhờ vả nếu không thật cần thiết
Không đặt câu hỏi riêng tư
Không gây ảnh hưởng đến người khác dù là việc nhỏ
👉 Ngay cả khi bạn cần giúp đỡ, hãy:
Xin lỗi trước khi nhờ
Cảm ơn nhiều lần sau khi được giúp
Người Nhật hiếm khi từ chối thẳng. Thay vào đó, họ dùng những câu nói nhẹ nhàng như:
“Chúng tôi sẽ xem xét”
“Có lẽ hơi khó”
“Để tôi kiểm tra lại”
Trong nhiều trường hợp, đó chính là lời từ chối.
👉 Khi sống ở Nhật:
Học cách đọc ngữ cảnh
Không ép buộc câu trả lời rõ ràng
Tôn trọng sự vòng vo mang tính văn hóa
Xin lỗi ở Nhật không hẳn là nhận lỗi, mà là cách giữ hòa khí.
Người Nhật xin lỗi khi:
Làm người khác khó chịu
Gây bất tiện dù vô tình
Xảy ra hiểu lầm
👉 Câu “sumimasen” (xin lỗi/cảm ơn) được dùng rất thường xuyên và mang nhiều ý nghĩa tích cực.
Người Nhật rất coi trọng ranh giới cá nhân:
Không hỏi tuổi, lương, tình trạng hôn nhân
Không động chạm cơ thể
Không nhìn chằm chằm
Ngay cả giữa đồng nghiệp, sự riêng tư vẫn được đặt lên hàng đầu.
Trong công việc:
Nhân viên ít phản biện trực tiếp
Thường gật đầu để thể hiện đang lắng nghe
Điều này không đồng nghĩa với đồng ý.
👉 Người nước ngoài nên:
Gửi email xác nhận lại nội dung
Không suy đoán dựa trên biểu cảm
Ở Nhật, việc phân loại rác là trách nhiệm công dân, dù không ai giám sát trực tiếp.
Rác được chia thành:
Rác cháy được
Rác không cháy được
Rác tái chế
Rác cồng kềnh
Vứt sai ngày, sai loại có thể:
Bị hàng xóm nhắc nhở
Bị dán nhãn cảnh cáo
Gây mất thiện cảm trong khu dân cư
Một quy tắc khiến nhiều người nước ngoài ngạc nhiên là:
Không ăn uống khi vừa đi vừa ăn
Người Nhật cho rằng hành động này:
Thiếu lịch sự
Dễ gây bẩn nơi công cộng
Họ thường:
Ăn tại chỗ
Hoặc mang về nhà
Cúi chào không chỉ là phép lịch sự, mà còn thể hiện:
Thái độ
Cấp bậc
Mức độ tôn trọng
Dù là người nước ngoài, cúi chào đúng mực luôn được đánh giá cao.
Người Nhật ít:
Ôm hôn
Nói lớn
Thể hiện cảm xúc tiêu cực
Sự điềm tĩnh được xem là trưởng thành và đáng tin cậy.
Những quy tắc “bất thành văn” khi sống ở Nhật không nhằm làm khó người nước ngoài, mà phản ánh giá trị cốt lõi của xã hội Nhật Bản: tôn trọng, kỷ luật và hài hòa. Việc hiểu và tuân thủ những chuẩn mực này sẽ giúp bạn thuận lợi trong công việc và cuộc sống lâu dài.
Nếu bạn chuẩn bị du học, làm việc, định cư hoặc sinh sống tại Nhật, hãy xem những quy tắc trên như “kim chỉ nam” để hành trình của bạn trở nên nhẹ nhàng và suôn sẻ hơn.
Xem thêm tại: