TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC: Việt Nam – Nhật Bản Chiến Lược Hóa Đề Án 1 Triệu Ha Lúa Carbon Thấp

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030. Đây là một chiến lược then chốt không chỉ nhằm nâng cao giá trị hạt gạo, hình thành thương hiệu “gạo xanh, sạch, phát thải thấp”, mà còn hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26.

Tại hội nghị hợp tác song phương, việc huy động nguồn lực và công nghệ từ đối tác chiến lược như Nhật Bản được xem là yếu tố đột phá, thúc đẩy “cuộc cách mạng xanh” trong ngành lúa gạo Việt Nam.

Bối Cảnh Toàn Cầu: Áp Lực Xanh Hóa Lên Ngành Lúa Gạo

Sản xuất lúa gạo, trụ cột an ninh lương thực của châu Á, đồng thời là nguồn phát thải khí Methane đáng kể. Đề án 1 triệu ha của Việt Nam ra đời không chỉ nhằm tái cơ cấu nội bộ mà còn đáp ứng xu thế và áp lực xanh hóa từ thị trường quốc tế, đặc biệt là các thị trường khó tính như Nhật Bản và châu Âu.

1. Đột Phá Lợi Ích Kinh Tế – Môi Trường

Đề án hướng tới mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa xuống dưới 10%, thậm chí phấn đấu đạt 5-7% – một ngưỡng thách thức nhưng khả thi.

• Giảm Phát thải Hiệu quả: Qua hai năm triển khai, gần 550.000 ha đã áp dụng quy trình giảm phát thải, với mức giảm trung bình ấn tượng 4 tấn CO₂/ha.

• Hiệu quả Kinh tế Vượt trội: Năng suất tăng khoảng 0,5 tấn/ha, trong khi chi phí giảm từ 2-5 triệu đồng/ha. Lợi nhuận tăng khoảng 20% so với canh tác truyền thống.

• Tiết kiệm Tài nguyên: Giảm 40-50% lượng giống gieo sạ, giảm trên 30% phân bón và tiết kiệm 30-40% nước tưới.

• Khẳng định Vị thế Thị trường: Việt Nam đã tiên phong xuất khẩu lô gạo giảm phát thải đầu tiên 500 tấn sang Nhật Bản, tạo tiền đề cho việc hình thành thương hiệu “Gạo Phát thải Thấp” toàn cầu.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, chia sẻ: “Việt Nam đang chứng minh chúng ta có thể vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa đi tiên phong trong mục tiêu giảm phát thải. Thành công của lô hàng xuất khẩu sang Nhật là minh chứng rõ ràng nhất.”

2. Thách Thức Cần Vượt Qua Bằng Hợp Tác Quốc Tế

Việc chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang canh tác carbon thấp trên quy mô 1 triệu ha đòi hỏi nguồn vốn lớn và sự đồng bộ về kỹ thuật. Các điểm nghẽn hiện tại bao gồm việc chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia đồng nhất, năng lực thu thập dữ liệu số còn hạn chế của hợp tác xã, chi phí đầu tư thiết bị cơ giới hóa và công nghệ đo đếm phát thải còn cao.

Nhật Bản: Đối Tác Chiến Lược Trên Mọi Mặt Trận

Việt Nam xác định Nhật Bản là đối tác lý tưởng để cung cấp giải pháp cho các thách thức trên, đặc biệt là trong bối cảnh các doanh nghiệp Nhật Bản đang rất quan tâm đến việc chi trả cho tín chỉ carbon.

1. Công Nghệ Chính Xác và Cơ Giới Hóa 4.0

Hợp tác công nghệ không chỉ dừng lại ở mua bán máy móc, mà là đầu tư sản xuất và chuyển giao tri thức:

• Công nghệ AWD và Tưới thông minh: Các tập đoàn Nhật Bản như Kubota, Yamaha được kêu gọi đầu tư vào công nghệ tưới tiêu thông minh, hỗ trợ kỹ thuật ngập khô xen kẽ (AWD) . Điều này là cốt lõi để giảm phát thải khí Methane.

• Chuyển giao Công nghệ Nông nghiệp Chính xác: Đầu tư vào các giải pháp gieo sạ, bón phân, và thu hoạch thông minh từ các công ty như Satake, giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và giảm thất thoát sau thu hoạch.

• Quản lý Rơm Rạ Bền vững: Áp dụng công nghệ Nhật Bản để quản lý rơm rạ hiệu quả, giảm việc đốt đồng, đồng thời tăng cường sử dụng phân hữu cơ và giảm đáng kể phân đạm vô cơ.

• Nghiên cứu Giống chịu khí hậu: Hợp tác nghiên cứu các giống lúa có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu cực đoan tại ĐBSCL (như xâm nhập mặn, hạn hán) và có chất lượng đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt của thị trường Nhật Bản.

2. Tài Chính Xanh: Từ Tín Chỉ Carbon Đến Đầu Tư Trực Tiếp

Việt Nam đang tìm kiếm sự đồng hành của Nhật Bản để xây dựng một cơ chế tài chính minh bạch và hiệu quả cho Đề án:

• Thí điểm Cơ chế Giao dịch Tín chỉ Carbon: Đây là trọng tâm hợp tác. Việc thí điểm chi trả tín chỉ carbon với doanh nghiệp Nhật Bản sẽ tạo ra nguồn thu nhập bổ sung trực tiếp cho nông dân, biến lúa gạo thành một sản phẩm có giá trị carbon bên cạnh giá trị thương mại.

• Xây dựng Hệ thống MRV Đáng tin cậy: Nhật Bản có kinh nghiệm trong việc áp dụng công nghệ cao để xây dựng Hệ thống Đo đạc, Báo cáo và Kiểm chứng (MRV) . Hệ thống này phải đạt chuẩn mực quốc tế, sử dụng công nghệ viễn thám và số hóa để xác nhận lượng giảm phát thải một cách chính xác, là cơ sở để tín chỉ carbon Việt Nam được công nhận toàn cầu.

• Hỗ trợ Hoàn thiện Khung Pháp lý: Hợp tác trong việc xây dựng cơ chế chuyển giao tín chỉ carbon giữa Chính phủ hai nước, cũng như các chính sách tài chính xanh hỗ trợ chuỗi sản xuất lúa carbon thấp.

Ông Lê Đức Thịnh, Cục Trưởng Cục kinh tế hợp tác, Bộ NN&PTNT, khẳng định: “Chúng tôi mong muốn được học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản về việc xây dựng các tín chỉ carbon và vận hành các thị trường carbon một cách hiệu quả nhất, đảm bảo lợi ích hài hòa cho nông dân và doanh nghiệp.”

Lộ Trình Hành Động và Cam Kết Từ Chính Quyền

Để thu hút đầu tư nước ngoài, các cơ quan trung ương và địa phương Việt Nam đã đưa ra những cam kết cụ thể và lộ trình triển khai rõ ràng.

1. Tăng Tốc Triển Khai và Cơ Chế Đặc Thù

• Mục tiêu Ngắn hạn: Việt Nam đặt mục tiêu đạt 350.000 – 400.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vào cuối năm 2026.

• Kêu gọi Thí điểm: Bộ NN&PTNT mong muốn doanh nghiệp Nhật Bản tham gia đầu tư thí điểm ngay từ vụ Đông Xuân 2025-2026 để đảm bảo tốc độ triển khai.

• Cam kết Thuận lợi: Các cơ quan Chính phủ cam kết tạo cơ chế thuận lợi nhất cho nhà đầu tư, bao gồm việc nhanh chóng phê duyệt đề án ở cấp tỉnh và hoàn thiện thủ tục vay vốn ngân hàng cho các hợp tác xã tham gia chuỗi sản xuất.

2. Vai Trò Của Vùng Đất Trọng Điểm Cần Thơ

TP. Cần Thơ, với vị thế là trung tâm lúa của ĐBSCL, đã thể hiện quyết tâm cao độ.

• Hiệu quả Rõ rệt: Các mô hình thí điểm tại Cần Thơ đã chứng minh lợi nhuận tăng từ 1,3 – 6 triệu đồng/ha, và việc quản lý rơm rạ hiệu quả còn tăng thu nhập nông dân khoảng 33 triệu đồng/ha/năm.

• Đề xuất Hợp tác Cụ thể: Cần Thơ mong muốn hợp tác với các doanh nghiệp Nhật Bản trong nghiên cứu giống, ứng dụng công nghệ đo đếm phát thải tiên tiến và xây dựng vùng nguyên liệu lớn đạt chuẩn xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT TP. Cần Thơ, cam kết: “Thành phố Cần Thơ cam kết đồng hành, tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp Nhật Bản nghiên cứu và chuyển giao các giải pháp thực hiện hành động giảm phát thải ngay tại đồng ruộng, phù hợp với nhu cầu chất lượng của thị trường Nhật Bản.”

Kết luận

Với quyết tâm chuyển đổi xanh của Việt Nam và lợi thế công nghệ, tài chính của Nhật Bản, sự hợp tác này kỳ vọng hình thành một chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp mang tính dẫn dắt tại ĐBSCL. Khi cơ chế tín chỉ carbon được hoàn thiện, mô hình này sẽ có đủ điều kiện nhân rộng trên toàn vùng, đưa hạt gạo Việt Nam trở thành thương hiệu gạo phát thải thấp hàng đầu thế giới.

Xem thêm:

https://indochinapost.com/van-chuyen-dao-mai-nhanh-chong-an-toan-uy-tin-gia-re/

https://vanchuyenvietnhat.net/nhat-ban-tang-lai-suat-vi-sao-chac-chan-99/